วัฒนธรรมและประเพณี

prapaenee

คำว่า “วัฒนธรรม” และ “ประเพณี” เป็นคำ ๒ คำที่เราคุ้นเคย คุ้นหูกันมานาน หากมองกันอย่างผิวเผิน ความหมายหรือคำจำกัดความของคำ ๒ คำ หลายคนเข้าใจว่ามีความใกล้เคียงกันหรืออาจเข้าใจไปว่ามีความหมายเหมือนกัน แต่หากขยายความกันอย่างลงลึกแล้ว วัฒนธรรม  กับ ประเพณี มีความแตกต่างกันอย่างชัดเจน

คำว่า วัฒนธรรม   หมายถึง แบบอย่าง แนวทางปฏิบัติ วิถีดำเนินชีวิตและการอยู่ร่วมกันของคนในชุมชนแต่ละชุมชน ที่บ่งบอกถึงเอกลักษณ์เฉพาะตัวของชุมชนหรือสังคมนั้นๆ ซึ่งเกิดจากการสั่งสมประสบการณ์ ภูมิปัญญาของคนรุ่นก่อน ที่ส่งต่อมาสู่คนรุ่นหลัง  และสะท้อนถึงตัวตนที่ชัดเจน เช่น เอกลักษณ์ประจำชาติของคนไทยที่มีลักษณะเฉพาะตัว ทั้งการใช้ภาษา อุปนิสัยใจคอที่ยิ้มแย้มแจ่มใส กิริยามารยาทที่อ่อนหวาน นุ่มนวล มีน้ำใจช่วยเหลือเกื้อกูลกัน ซึ่งวัฒนธรรมแต่ละชุมชนก็จะมีความแตกต่างกันไปขึ้นอยู่กับข้อจำกัดทางสภาพแวดล้อม ภูมิศาสตร์และทรัพยากรในท้องถิ่นหรือชุมชนนั้นๆ

ส่วนคำว่า  ประเพณี คือ แบบแผนของความเชื่อที่ส่งผลต่อการกระทำ ค่านิยม ทัศนคติ ศีลธรรม จารีต ระเบียบแบบแผน ตลอดจนการประกอบพิธีกรรมต่างๆ ที่เห็นว่าดีงาม ถูกต้อง หรือเป็นที่ยอมรับของคนส่วนใหญ่ในสังคม และมีการปฏิบัติสืบต่อกันมาหรือส่งผลมาถึงทุกวันนี้   หรืออาจจะกล่าวได้ว่าประเพณีคือ สิ่งที่สังคมเดิมสร้างขึ้น แล้วส่งต่อเป็นมรดกให้กับคนรุ่นหลังยึดถือเป็นแนวทางปฏิบัติ และปรับปรุงให้ดีขึ้น และเผยแพร่ออกไปสู่สังคมอื่นๆ ด้วย

2_881

นอกจากนี้ประเพณียังแตกแขนง แบ่งตามระดับความเข้มงวดมากไปหาเข้มงวดน้อย ดังนี้ จารีตประเพณีหรือศีลธรรม ขนบประเพณี และธรรมเนียมประเพณี

๑. จารีตประเพณี คือค่านิยมที่สังคมมองว่าหากฝ่าฝืน ไม่ทำตาม ถือเป็นความผิด หรือเป็นเรื่องที่ผิดศีลธรรม แต่เนื่องจากจารีตประเพณีของแต่ละสังคมไม่เหมือนกัน การยึดถือจารีตประเพณีของแต่ละสังคมจึงแตกต่างกัน

๒. ขนบประเพณี หมายถึง ค่านิยมที่สังคมกำหนดเป็นแบบแผนชัดเจนว่า ควรจะปฏิบัติเป็นขั้นเป็นตอนอย่างไร เช่น พิธีการต่างๆ

๓. ธรรมเนียมประเพณี หมายถึงค่านิยมที่ปฏิบัติกันอยู่ในชีวิตประจำวัน ฝ่าฝืนได้ไม่ถือว่าเป็นความผิดร้ายแรง หากแต่เป็นเรื่องเสียมารยาทเท่านั้น